Duizeligheid bij bewegen: waarom vermijden vaak niet helpt

Duizeligheid kan uw dag plotseling klein maken. Een snelle hoofdbeweging, opstaan uit bed of lopen door een drukke winkel kan al voldoende zijn om klachten uit te lokken. Bij Oefentherapie duizeligheid wordt onderzocht welke bewegingen, houdingen en situaties uw klachten veroorzaken of versterken. Daardoor kan een behandeling gericht worden opgebouwd. Beweging vermijden geeft soms tijdelijk rust, maar kan het herstel juist vertragen wanneer het evenwichtssysteem opnieuw moet leren omgaan met prikkels.

Duizeligheid is niet altijd hetzelfde

Het woord duizeligheid wordt gebruikt voor verschillende ervaringen. De ene persoon voelt de omgeving draaien, terwijl een ander vooral een licht gevoel in het hoofd of instabiliteit tijdens het lopen ervaart. Ook misselijkheid, onzekerheid, zweten en paniekgevoelens kunnen voorkomen.

De oorzaak bepaalt welke aanpak passend is. Bij BPPD spelen losgeraakte kristallen in het evenwichtsorgaan een rol. Bij uitval van een evenwichtsorgaan moet het brein leren compenseren. PPPD kan ontstaan wanneer duizeligheid langdurig aanwezig blijft en sterk wordt beïnvloed door beweging, visuele drukte, spanning en alertheid op lichamelijke signalen. Een zorgvuldig onderzoek is daarom belangrijk.

Waarom beweging onderdeel kan zijn van herstel

Het evenwicht ontstaat door samenwerking tussen het evenwichtsorgaan, de ogen, spieren, gewrichten en hersenen. Wanneer één onderdeel minder goed functioneert, probeert het lichaam informatie uit andere bronnen beter te gebruiken. Dat aanpassingsproces wordt compensatie genoemd.

Volledig stilzitten biedt het brein weinig gelegenheid om die compensatie te oefenen. Gedoseerde beweging doet dat wel. Niet door klachten te negeren of grenzen te forceren, maar door het systeem gecontroleerd uit te dagen. De oefeningen worden stapsgewijs aangepast aan wat u aankunt.

Mogelijke onderdelen van een behandeltraject zijn:

• gewenningsoefeningen bij bewegingen die duizeligheid uitlokken;
• blikstabiliteitsoefeningen waarbij de ogen een punt blijven volgen;
• balanstraining op verschillende ondergronden;
• looptraining met hoofdbewegingen of richtingsveranderingen;
• visuele training voor situaties met veel bewegende beelden.

Het verschil tussen oefenen en overbelasten

Een lichte, tijdelijke toename van duizeligheid tijdens een oefening hoeft niet te betekenen dat er schade ontstaat. Het kan juist een teken zijn dat het evenwichtssysteem wordt geprikkeld. De reactie moet echter beheersbaar blijven en binnen een redelijke tijd afnemen.

Daarom is begeleiding waardevol. Bij ’t Hart Oefentherapie wordt eerst gekeken naar de aard van de klachten, uitlokkende factoren en beperkingen in het dagelijks leven. Daarna kan een opbouw worden gekozen die past bij uw belastbaarheid. Zo wordt voorkomen dat oefeningen te voorzichtig blijven, maar ook dat u te snel te veel doet.

Bij bepaalde vormen van duizeligheid is een andere aanpak nodig. Wanneer sprake is van BPPD, worden bijvoorbeeld positietesten gebruikt om te bepalen welk kanaal en welke zijde betrokken zijn. Vervolgens kan een gericht repositiemanoeuvre worden uitgevoerd. Algemene evenwichtsoefeningen alleen lossen losliggende kristallen namelijk niet op.

Angst en onzekerheid kunnen klachten versterken

Duizeligheid voelt onvoorspelbaar. Veel mensen worden daardoor extra alert op iedere verandering in hun lichaam. Ze kijken voortdurend of een beweging klachten veroorzaakt, vermijden drukke plekken of houden zich tijdens het lopen krampachtig vast. Die waakzaamheid kost energie en kan de gevoeligheid voor prikkels vergroten.

Een behandeltraject kan daarom naast lichamelijke training aandacht besteden aan spanning, ademhaling en gedrag. Bij aanhoudende klachten kunnen elementen uit psychosomatische oefentherapie en Acceptance & Commitment Therapy worden gecombineerd met vestibulaire revalidatie. Het doel is niet om klachten weg te denken, maar om weer vertrouwen op te bouwen in bewegen en functioneren.

Wat u zelf kunt observeren

Een eenvoudig klachtenoverzicht kan nuttige informatie geven. Noteer welke beweging of situatie duizeligheid uitlokt, hoe lang de reactie duurt en wat u daarna doet. Let ook op slaap, stress, vermoeidheid en drukke visuele omgevingen. Zo worden patronen zichtbaar die tijdens een onderzoek besproken kunnen worden.

Probeer niet zelfstandig steeds zwaardere oefeningen te verzamelen. Duizeligheid kent verschillende oorzaken en een verkeerde oefening kan onnodige onzekerheid oproepen. Een gerichte aanpak begint bij begrijpen wat er gebeurt, waarna oefenen een middel wordt om dagelijkse activiteiten stap voor stap terug te winnen.